Jak interpretowa膰 sw贸j lipidogram?

10 min czytania

admin

|

30.10.2023

Interpretacja lipidogramu

Jednym z najcz臋艣ciej badanych parametr贸w w ocenie zagro偶enia chorobami metabolicznymi, uk艂adu kr膮偶enia, mia偶d偶yc膮, cholesterolemi膮 jest badanie lipidogramu. Aby oceni膰 ryzyko chor贸b sercowo-naczyniowych najlepiej jest oznaczy膰 pe艂en pakiet czyli cholesterol ca艂kowity, frakcje LDL i HDL oraz tr贸jglicerydy. Takie badanie jest dobrym narz臋dziem do monitorowania dzia艂ania dietoterapii.

Mia偶d偶yca naczy艅 krwiono艣nych stanowi g艂贸wn膮 przyczyn臋 zawa艂贸w serca i udar贸w m贸zgu. Wiadomo jest, 偶e jest to choroba wieloczynnikowa, sw贸j udzia艂 w nie maj膮 zar贸wno wolne rodniki, produkty utleniania lipid贸w [1], niedobory wit B12, kwasu foliowego i wit B6 oraz czynniki genetyczne. Natomiast homocysteina uwarunkowana niedoborem tych witamin wp艂ywa  niekorzystnie na organizm prowadz膮c do degradacji elastyny w b艂onie wewn臋trznej naczy艅 krwiono艣nych. Dlatego wskazywanie cholesterolu, frakcji LDL jako przyczyn臋 mia偶d偶ycy jest b艂臋dnym wnioskiem. 

Na metabolizm cholesterolu w organizmie cz艂owieka maj膮 wp艂yw obecne w diecie kwasy omega-3 i omega-6,  fosfolipidy, fitosterole, b艂onnik pokarmowy, pa艂eczek Lactobacillus obecne w jelicie grubym oraz antyoksydanty.

Sk膮d si臋 bierze cholesterol?

Standardowe podej艣cie do lipidogramu sugeruje aby wdro偶y膰 diet臋 i w艂膮czy膰 aktywno艣膰 fizyczn膮 gdy cholesterol ca艂kowity przekracza 190 mg/dl. Wiemy jednak, 偶e na przestrzeni lat granica cholesterolu zmienia艂a si臋 w wytycznych kilkukrotnie, a obecny poziom nie ma 偶adnych podstaw naukowych. Nale偶y te偶 wzi膮膰 pod uwag臋 inne parametry jak r贸wnie偶 stosunki mi臋dzy poszczeg贸lnymi frakcjami cholesterolu. Cholesterol o niskiej g臋sto艣ci LDL powinien wynosi膰 dwu-trzy krotn膮 warto艣膰 naszego HDL. Tr贸jglicerydy natomiast nie powinny przekracza膰 warto艣ci powy偶ej 100mg/dL. Podwy偶szona warto艣膰 tr贸jgliceryd贸w i niskie HDL 艣wiadczy o prze艂adowaniu w臋glowodanami, zw艂aszcza prostymi.

Cholesterol pokarmowy (egzogenny)

Cholesterol jest amfipatycznym lipidem, kt6ry wyst臋puje w tkankach i lipoproteinach osocza w postaci wolnej albo w po艂膮czeniu z kwasami t艂uszczowymi jako estry cholesterolu. Przyjmujemy go z pokarmami w ilo艣ci 250-500mg dziennie, g艂贸wnie z mi臋sa i jego przetwor贸w, jaj oraz w mniejszej ilo艣ci z nabia艂u [19]. Cholesterol jest rozk艂adany w jelicie na wolny cholesterol i i kwasy t艂uszczowe, jest wch艂aniany maksymalnie w 25-30% i jest zale偶ny od ilo艣ci wydzielanej 偶贸艂ci. Wiele bada艅 wskazuje, 偶e redukcja poda偶y cholesterolu w pokarmach w niewielkim stopniu wp艂ywa na st臋偶enie cholesterolu w surowicy.

Cholesterol endogenny (w膮trobowy)

Jest syntetyzowany z acetylo-CoA, g艂贸wnie w w膮trobie, stanowi to ok 800mg, pozosta艂a cz臋艣膰, do 1500mg w ca艂ym organizmie syntetyzowany przez wszystkie kom贸rki. 10% syntetyzowanego cholesterolu pochodzi z jelit. Jest on prekursorem syntezy hormon贸w, wit D3, kwas贸w 偶贸艂ciowych. Jest r贸wnie偶 sk艂adnikiem b艂on kom贸rkowych, ma bardzo istotny wp艂yw na funkcjonowanie uk艂adu nerwowego[2]. Wi臋kszo艣膰 cholesterolu endogennego jest przekszta艂cana w w膮trobie w kwasy t艂uszczowe, wraz z 偶贸艂ci膮 jest wydalany z organizmu a znaczna jego cz臋艣膰 jest zwrotnie wch艂aniania w jelitach przez kr膮偶enie jelitowo-w膮trobowe. Dalej niedobory soli kwas贸w 偶贸艂ciowych wp艂ywaj膮 na powstawanie kwas贸w 偶贸艂ciowych oraz zmniejszenie wch艂aniania WNKT, witamin ADEK i cholesterolu pokarmowego.

Czy cholesterol wp艂ywa na mia偶d偶yc臋?

Wiele bada艅 wskazuje, 偶e udzia艂 wolnych rodnik贸w i produkt贸w utleniania lipid贸w wp艂ywa na aterogenez臋 [1]. Nadmiar wolnych rodnik贸w i reaktywnych form tlenu i azotu powsta艂ych na skutek stresu oksydacyjnego towarzysz膮cemu infekcjom wirusowym i bakteryjnym a tak偶e przez palenie papieros贸w jest szczeg贸lnym procesem. Prowadzi to do uszkodzenia 艣r贸db艂onka.聽

Cholesterolowy mit!
Stawiana hipoteza m贸wi膮ca o tym, 偶e spo偶ycie du偶ej ilo艣ci t艂uszcz贸w i cholesterolu powoduje choroby serca zosta艂a wielokrotnie podwa偶ona!

Statyny czyli leki hipolipemizuj膮ce

Badania prowadzone na 300 pacjentach z wadami serca wykaza艂y, 偶e w艣r贸d pacjent贸w przyjmuj膮cych statyny i wykazuj膮cych ni偶sze st臋偶enie frakcji LDL 艣miertelno艣膰 by艂a wy偶sza.

Standardowe zalecenia dietetyczne wprowadzaj膮ce do diety t艂uszcze ro艣linne r贸wnie偶 w postaci margaryn (uwodornienie, szkodliwe izomery trans), zwi臋kszenie ilo艣ci w臋glowodan贸w i redukcja spo偶ywania czerwonego mi臋sa聽 generuje stan zapalny oraz prowadzi do szkodliwej, nadmiernej produkcji cholesterolu przez w膮trob臋, kt贸re z kolei normuje si臋 statynami. To b艂臋dne ko艂o. Aby wyr贸wna膰 produkcj臋 cholesterolu w organizmie nale偶y wprowadzi膰:

  • warzywa i owoce (zw艂aszcza ma艂e ciemne owoce, z ciemnym przekrojem mi膮偶szu ze wzgl臋du za du偶膮 zawarto艣膰 antyoksydant贸w)
  • w臋glowodany z艂o偶one z pe艂nego przemia艂u zb贸偶 (w niedu偶ej ilo艣ci), w niekt贸rych przypadkach bezglutenowe tj, gryka, amarantus, proso, komosa ry偶owa
  • t艂uszcze ro艣linne i ryby (kwasy omega-3 i omega-6) 聽olej lniany, oliwa z oliwek
  • b艂onnik pokarmowy
  • aktywno艣膰 fizyczn膮

A wycofa膰:

  • izomery trans (chipsy, sma偶enie d艂ugotrwa艂e)
  • fast foody i 偶ywno艣膰 wysokoprzetworzona
  • t艂uszcze uwodornione (margaryny!)
  • cukier, wyroby cukiernicze

Dodatkowo warto wprowadzi膰:聽

  • cebul臋, czosnek, szczypiorek: stymuluj膮 wzrost bakterii probiotycznych w jelitach oraz wykazuj膮 dzia艂anie przeciwzapalne. Pomagaj膮 w spos贸b naturalny obni偶y膰 cholesterol i poziom glukozy we krwi.
  • cynamon, najlepiej cejlo艅ski: Najlepszy jest cejlo艅ski. Obni偶a poziom cholesterolu i glukozy we krwi oraz nieznacznie zmniejsza jej krzepliwo艣膰. Dla obni偶enia cholesterolu spo偶ywaj w codziennej diecie 艂膮cznie oko艂o 1/2 ma艂ej 艂y偶eczki.聽
  • orzechy 鈥 bogactwo kwas贸w omega-3, witamin i minera艂贸w
  • ro艣liny str膮czkowe: s膮 bogate w bia艂ko i rozpuszczalny b艂onnik, witaminy i minera艂y
  • jaja z wolnego wybiegu lub ekologiczne, maj膮 zdecydowanie wi臋cej kwas贸w omega-3 ni偶 jaja z 鈥3鈥

Skutki uboczne stosowania statyn:

  • zaburzenia gospodarki w臋glowodanowej, insulinooporno艣膰 i w efekcie cukrzyca typu 2
  • zaburzenia koncentracji
  • niedoczynno艣膰 tarczycy
  • b贸le mi臋艣ni ze wzgl臋du na niedobory koenzymu Q10
  • wylewy krwi do m贸zgu

Wszystkim tym skutkom ubocznym mo偶emy zapobiec stosuj膮c odpowiedni膮 diet臋 wzbogacon膮 o suplementy bez stosowania statyn, jednocze艣nie poprawiaj膮c wyniki lipidogramu!

Homocysteina

Jest szczeg贸lnie wa偶nym parametrem przy niekorzystnych zmianach 艣r贸db艂onka naczy艅 krwiono艣nych [3]. Je艣li homocysteina jest podwy偶szona, a dzieje si臋 to na skutek niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliowego lub wit B6 to degradacja elastyny przyspiesza proces w艂贸knienia i wapnienia naczy艅 krwiono艣nych. Homocysteina wp艂ywa tak偶e na zaburzenia proces贸w krzepni臋cia a tak偶e wp艂ywa na agregacj臋 p艂ytek krwi co w konsekwencji przyspiesza proces mia偶d偶ycowy [4].

Rola gen贸w

Zar贸wno homocysteina, metabolizm kwasy foliowego i witaminy B12 (z kobalaminy w aktywn膮 cyjanokobalamin臋) oraz krzepni臋cie krwi s膮 zwi膮zane z genami. Polimorfizm gen贸w MTHFR C677T i MTHFR A1298C聽 zaburza reakcj臋 przekszta艂cenia potencjalnie toksycznego aminokwasu homocysteiny do metioniny przez syntez臋 metioninow膮. W takim przypadku stosuje si臋 suplementacj臋 zmetylowanymi formami wit B12 i kwasu foliowego tj. metylokobalamin膮 i folianu.聽

W diecie 藕r贸d艂em folian贸w s膮 fasola i soczewica, zielone warzywa li艣ciaste np. szpinak, szparagi, awokado, broku艂y, owoce o jasnych kolorach (np. mango, pomara艅cza). Co gorsza mutacje te maj膮 ogromny wp艂yw na szereg innych objaw贸w od depresji, przewlek艂ego zm臋czenia a tak偶e choroba dwubiegunowa. Szacuje si臋, 偶e nawet 50% populacji ma ten polimorfizm genetyczny[5]. Kolejnym czynnikiem jest nosicielstwo wariantu typu Leiden genu czynnika V uk艂adu krzepni臋cia krwi (gen F5, mutacja p.Arg534Gln) lub wariantu genu protrombiny (gen F2, mutacja c.*97G>A) co szacuje si臋 na 20-30% przypadk贸w choroby zakrzepowo-zatorowej [6].

Stan zapalny w mia偶d偶ycy

Mia偶d偶yca jest stanem patologicznym naczy艅 krwiono艣nych, niszczy 艣r贸db艂onek i kom贸rki naczy艅 krwiono艣nych oraz mi臋艣ni贸wk臋 g艂adk膮 oraz zaburza monocyty, makrofagi [7]. To indukuje stan zapalny. Tutaj istotn膮 rol臋 odgrywaj膮 kwasy t艂uszczowe omega-6 [8]. W miar臋 post臋powania mia偶d偶ycy zwi臋ksza si臋 liczba blaszek mia偶d偶ycowych co w efekcie doprowadza do zw臋偶enia 艣wiat艂a naczy艅 przez zwapnienie i stwardnienie. Nast臋puje w贸wczas upo艣ledzenie wch艂aniania i zaopatrywanie tkanek w substancje od偶ywcze i tlen. Aby zneutralizowa膰 szkodliwy wp艂yw wolnych rodnik贸w uruchamiaj膮 si臋 procesy antyoksydacyjne (dysmutaza ponadtlenkowa, katalaza, peroksydaza i reduktaza glutationowa oraz transferaza glutationowa) a tak偶e drobnocz膮steczkowe antyoksydanty (glutation, witamina A, E i C, kwas moczowy, bilirubina)[9].

W 艣wietle bada艅 z ostatnich lat cholesterol nie jest najistotniejszym czynnikiem w chorobie mia偶d偶ycowej, zw艂aszcza pokarmowy. Niemniej jednak dieta jest czynnikiem, kt贸ry ma du偶y wp艂yw zar贸wno w prewencji jak i w stanie chorobowym.

Dieta pro i przeciwzapalna

Izomery trans wyst臋puj膮ce zw艂aszcza w t艂uszczach utwardzonych wp艂ywaj膮 szkodliwie na zmiany mia偶d偶ycowe [10], ich konfiguracja przestrzenna u艂atwia blokowanie i kumulacj臋 cholesterolu [11]. Kiedy mamy niedobory kwas贸w omega-3 izomery trans wbudowuj膮 si臋 w 艣ciank臋 naczy艅 krwiono艣nych powoduj膮c jej sztywnienie. Pomimo, 偶e kwasy omega-6 s膮 konieczne to z kolei w nadmiarze stanowi膮 czynnik zapalny. Prowadzi do zmian mia偶d偶ycowych i zakrzepowych, reakcji alergicznych i nowotwor贸w [12].

Nadal uwa偶a si臋, 偶e nadmiar t艂uszcz贸w zwierz臋cych jest szkodliwy. Pogl膮d, 偶e nasycone kwasy t艂uszczowe dzia艂aj膮 hipocholesterolemicznie i aterogennie jest b艂臋dny [13]. W populacjach, gdzie t艂uszcze zwierz臋ce spo偶ywane codziennie uzupe艂nione w niewielk膮 ilo艣膰 kwas贸w omega-3 i omega-6 wyeliminowanie t艂uszcz贸w zwierz臋cych z diety pacjent贸w po zawale serca nie wp艂yn臋艂o na stan ich zdrowia, ale uzupe艂nienie jej t艂uszczami z ryb WNKT n-3 spowodowa艂o radykaln膮 popraw臋 wska藕nik贸w lipidowych [14]. Poza tym t艂uszcze zwierz臋ce zawieraj膮 r贸偶norodne antyoksydanty (a-tokoferol, witamina A, D3, CLA) skutecznie zabezpieczaj膮ce cholesterol przed oksydacj膮 [15]. Szkodliwe natomiast jest stosowanie diety wysoko przetworzonej z dost臋pem do tlenu przy kt贸rej produkty utleniania cholesterolu inicjuj膮 procesy wolnorodnikowe, zapalne [16].聽 D艂ugotrwa艂e sma偶enie w olejach ro艣linnych na przyk艂adzie oliwy z oliwek (2 godziny) i oleju rzepakowego (25 minut) powoduje zwi臋kszenie oksysteroli co dzia艂a mutagennie, kancerogennie, angiotoksycznie, cytotoksycznie i immunosupresyjnie [17].聽

Kolejnym b艂臋dem 偶ywieniowym jest zamiana t艂uszczy zwierz臋cych na w臋glowodany. Zmniejszamy w贸wczas poziom cholesterolu ca艂kowitego i frakcji LDL, ale r贸wnie偶 zmniejszamy HDL i VLDL i wska藕nik贸w krzepliwo艣ci krwi, zwi臋kszamy niestety poziom homocysteiny. Niedob贸r antyoksydant贸w natomiast mo偶e zapocz膮tkowa膰 zmiany mia偶d偶ycowe, oksydacji nienasyconych kwas贸w t艂uszczowych i kumulacji homocysteiny.

Antyoksydanty w pokarmach dzia艂aj膮 ochronnie, szczeg贸lnie we wczesnych stadiach choroby mia偶d偶ycowej. Spo偶ywane w diecie warzywno-owocowej witaminy oraz fitozwi膮zki (np. flawonoidy, fitosterole) u艂atwiaj膮 utrzymanie antyoksydacyjnej homeostazy organizmu. Niestety, nie zawsze s膮 w pe艂ni skuteczne, albowiem wi臋kszo艣膰 z nich nie jest aktywna w 艣rodowisku lipofilnym. Dobrym 藕r贸d艂em antyoksydant贸w rozpuszczalnych w lipidach, aktywnych r贸wnie偶 w organizmie cz艂owieka, s膮 t艂uszcze zwierz臋ce, a zw艂aszcza t艂uszcz mlekowy [18].

Suplementacja

艢wietnym uzupe艂nieniem diety w regulacji cholesterolu i prewencji mia偶d偶ycy jest suplementacja adaptogenami. Mo偶emy w takiej sytuacji stosowa膰:

Astragalus 鈥 traganek聽

  • przeciwdzia艂a zaburzeniom czynno艣ci w膮troby聽
  • wspomaga serce i uk艂ad krwiono艣ny聽

Chaga

  • pomaga obni偶y膰 ci艣nienie krwi i zwi臋ksza ilo艣膰 czerwonych krwinek oraz kom贸rek uk艂adu odporno艣ciowego w krwi聽
  • wspiera normalizacje poziomu glukozy w krwi聽
  • os艂ania przed toksynami i odtruwa w膮trob臋聽
  • pomaga w pracy uk艂adu immunologicznego聽
  • pomaga pozby膰 si臋 wolnych rodnik贸w聽
  • dzia艂a przeciwzapalnie

Korze艅 fo-ti, rdest wielokwiatowy:

  • obni偶a poziom cholesterolu
  • zmniejsza zwapnienie t臋tnic聽
  • wzmacnia uk艂ad odporno艣ciowy聽

Kolcow贸j chi艅ski

  • zasobne w witaminy i minera艂y聽
  • zawiera kwas linolowy i kwasy t艂uszczowe omega 6聽
  • zawiera antyoksydanty聽
  • reguluje prac臋 serca i ci艣nienie krwi聽
  • reguluje poziom cholesterolu i glukozy聽

Tarczyca bajkalska:

  • wykazuje dzia艂anie przeciwmia偶d偶ycowe聽
  • przeciwzapalne聽
  • obni偶a poziom tr贸jgliceryd贸w聽

I oczywi艣cie poza adaptogenami witamina D3, zalecana przez WHO do suplementacji ju偶 przez ca艂y rok oraz kwasy EPA i DHA oraz w niekt贸rych przypadkach zmetylowane formy witamin z grupy B.

No i pami臋tajmy o ruchu!

Bibliografia:

  1. Simopoulos A.P.: The importance of the ratio of omega-6/omega-3 essential fatty acids. Biomed. Pharmacother., 2002; 56; 369-379 .
  2. Weststrate J.A., Meijer GW.: Plant sterol-enriched margarines and reduction of plasma tota/- and LDL-cholesterol concentrations in normocholesterolaemic and mildly hypercholesterolaemic subjects. Eur. J. Clin . Nutr., 1998; 52; 334-343
  3. Finkelstein J.D., Martin J.J.: Homocysteine. Int. J. of Bioch. and Cell BioI. , 2000; 32; 385-389.
  4. Mensink R.P., Katan M.B.: Effect of dietary fatty acids on serum lipids and lipoproteins. Arteriosclerosis and Thrombosis, 1992; 12 (8); 911聽919.
  5. https://journals.viamedica.pl/ginekologia_perinatologia_prakt
  6. http://www.genomed.pl/index.php/pl/badania-genetyczne/lista-badan/trombofilia-wrodzona-nadkrzepliwosc
  7. Lech M.: Hiperhomocysteinemia czynnikiem ryzyka w patologii ciqiy, schorzeniach uk艂adu kr膮偶enia i chorobie Alzheimera. Med. Rodzin., 1999; 3; 24-28.
  8. Gertig H., Przys艂awski J.: T艂uszcze pokarmowe a biosynteza eikozanoid贸w. Zyw. Czlow. Met., 1995; 3; 272-275
  9. Simopoulos A.P.: The imporlance of the ratio of omega-6/omega-3 essential fatty acids. Biomed. Pharmacother., 2002; 56; 369-379
  10. Schneider Z.: Molekularne aspekty mia偶dzycy. Post. BioI. Komorki, 1998; 25 (10); 157-190.
  11. Weststrate J.A., Meijer GW.: Plant sterol-enriched margarines and reduction of plasma tota/- and LDL-cholesterol concentrations in normocholesterolaemic and mildly hypercholesterolaemic subjects. Eur. J. Clin . Nutr., 1998; 52; 334-343.
  12. Gertig H., Przyslawski J.: T艂uszcze pokarmowe a biosynteza eikozanoid贸w. Zyw. Czlow. Met., 1995; 3; 272-275.
  13. Hosono A., Otani H., Yasui H., Watanuki M.: Impact of fermented milk on human health: ChOlesterol-lowering and immunomodulatory properties of fermented milk. Anim. Sci. J., 2002; 73; 241-256
  14. Nettleton J.A.: Omega-3 fatty acids and health. Chapman and Hall, New York 1995.
  15. Bartnikowska E., Obiedzi艅ski M.W.: Cholesterol i sprz臋偶one dieny kwasu linolowego jako potencjalne antyoksydanty in vivo. Materia艂y z II Konferencji Naukowej w Lodzi, 1999; 54-60
  16. Ziemla艅ski S.: Fizjologiczna rola kwas贸w t艂uszczowych n-6 i n-3 w ustroju cz艂owieka ze szczeg贸lnym uwzgl臋dnieniem profilaktyki cywilizacyjnych chor贸b metabolicznych. Materia艂y z III Sympozjum Naukowego nt.: Olej z nasion wiesio艂ka i inne oleje zawieraj膮ce kwasy n-6 lub n-3 w profilaktyce i terapii. Sulej贸w 1998; 11-20
  17. Cichosz G., Czeczot H.: Stabilno艣膰 oksydacyjna t艂uszcz贸w jadalnych聽 konsekwencje zdrowotne. Bromat. Chem. Toksykol. , XLIV; 2011 ; 1; 50-60.
  18. Cichosz G., Czeczot H. : T艂uszcz mlekowy – 藕r贸d艂o antyoksydant贸w w diecie cz艂owieka. Bromat. Chem. Toksykol. , XLIV; 2011; 1; 8-1.
  19. Weststrate J.A., Meijer GW.: Plant sterol-enriched margarines and reduction of plasma tota/- and LDL-cholesterol concentrations in normocholesterolaemic and mildly hypercholesterolaemic subjects. Eur. J. Clin . Nutr., 1998; 52; 334-343

TAGI:

Mog膮 Ci si臋 spodoba膰

Uda艂o si臋!

Dzi臋kuj臋 za zapisanie si臋 do mojego newslettera! Spodziewaj si臋 w聽nim najnowszych tre艣ci, materia艂贸w edukacyjnych i inspiracji.

Dzi臋kuj臋 za wiadomo艣膰!

Otrzyma艂am Twoj膮 wiadomo艣膰, zwykle odpowiadam w ci膮gu 2聽dni roboczych. Odpowied藕 przyjdzie do Ciebie na maila.